سردردهای میگرنی

به جرات می توان گفت که تقریباً همه مردم در مرحله ای از زندگی خود مبتلا به سردرد می شوند. براساس برخی از آمارها،۹۰ درصد مردان و۹۵ درصد از زنان در طول حیات خود سردرد را تجربه کرده اند.یک سردرد شدید می تواند تمامی ابعاد زندگی یک فرد را تحت الشعاع خود قرار داده و باعث غیبت در محل کار یا تحصیل شود. علت ایجاد سردرد، تحریک گیرنده های حساس به درد در اطراف سر و گردن و درون جمجمه است. این گیرنده ها ممکن است در بیماری های مختلفی مثل میگرن، مننژیت، افزایش فشار درون جمجمه و خونریزی مغزی تحریک شوند. شدیدترین سردردها در مننژیت های چرکی (سرسام) و تحریکات پرده مغز دیده می شود که علت آن گرفتاری تعداد بیشتری از گیرنده های حس درد است. شایع ترین سردرد Tension Headache یا سردرد تنشنی است که حدود۹۰ درصد از سردردها را شامل می شود. این سردرد، در خانم ها بیش از آقایان دیده می شود و به طور معمول زمان پیدایش آن سنین میانسالی است.سردرد ملایم تا متوسط، احساس فشار، درد وحالت سری در گیجگاه ها پشت، سر و گردن و نواحی دو طرف پیشانی از خصوصیات این نوع سردرد می باشد. گاهی درد به طور فشرده در تمام سراحساس می شود و بیمار احساس می کند یک کاسه سفت آهنی روی سرش قرار داده اند. در این بیماری فرد تهوع ندارد. این سردرد۳۰ دقیقه تا۷ روز ممکن است طول بکشد. اضطراب و افسردگی، نقش عمده ای در پیدایش این نوع سردرد دارد. گاهی درد با خندیدن، صحبت کردن زیاد و گریه کردن آغاز و یا تشدید می شود.
. این بیماری برای فرد آزار دهنده نبوده و بیشتر توسط مُسکن های معمولی تسکین می یابد.
میگرن، سردرد دوره ای
میگرن یکی از شایع ترین علل مراجعه افراد به پزشکان است و بعد از سردرد تنشنی شایع ترین نوع سردرد در همه جوامع بشری به شمار می رود. به طوری که۱۲ تا۱۵ درصد مردم جهان از آن رنج می برند. میگرن سردردی است دوره ای با زمینه ارثی و خانوادگی که در کودکی، نوجوانی و یا اوایل بزرگسالی آغاز می شود ولی اوج پیدایش نشانه های آن، در سنین۲۰ تا۳۵ سالگی است. آمار نشان می دهد که میانگین سن شروع میگرن در زنان ایرانی۲۴ سالگی و در مردان،۲۲ سالگی می باشد. میگرن در خانم ها شیوع بیشتری دارد و نسبت ابتلای زنان به مردان۳ به یک است. ولی در پسربچه ها بیشتر از دختربچه ها دیده می شود. آمار نشان می دهد، در ایران۸۴/۴ درصد افراد مبتلا به میگرن را خانم ها و۱۵/۶ درصد از آنها را آقایان تشکیل می دهند. در میگرن میزان درد از خفیف تا شدید متغیر بوده و ممکن است با یک یا چند نشانه از قبیل گریز از روشنایی، گریز از صدا، گزگز اندام ها، احساس ضربان در سر، تهوع و استفراغ، اختلال خواب و افسردگی همراه باشد. سردرد با فعالیت تشدید می شود و با افزایش سن، دفعات و شدت آن کاهش می یابد. به طور معمول میگرن تا۳۰ الی۴۰ سالگی ادامه پیدا می کند و اولین علائم میگرن به ندرت بعد از۵۰ سالگی رخ می دهد. شروع سردرد می تواند از ناحیه گیجگاهی، پیشانی یا پشت سر باشد. گاهی بیمار نمی تواند نقطه خاصی را برای آغاز درد بیان کند ولی در بیشتر موارد در این بیماری درد در یک نیمه سر وجود دارد و تنها در۳۰ درصد موارد سردرد دوطرفه است. گاهی نیز درد در پشت چشم ها احساس می شود. طول مدت سردرد از۴ تا۷۲ ساعت متغیر است. بسیاری از افراد ترجیح می دهند هنگام شروع درد با یک دستمال سر خود را محکم ببندند که این مساله در بهبودی سردرد آنها موثر است. میگرن در هنگام حاملگی، در۸۵ ۷۵ درصد موارد خود به خود بهبود می یابد و گاهی فقط هنگام پریود ماهانه بروز می کند.
انواع میگرن
مکانیسم ایجاد میگرن ناشناخته است. ولی در بیماران میگرنی مصرف قرص های ضد بارداری، بی خوابی، استرس های روحی، بوهای تند وتحریک کننده، برخی ادکلن ها، بعضی غذاها و استحمام طولانی مدت به آغاز سردرد منجر می شود. افراد میگرنی شخصیتی وسواسی و تحریک پذیر دارند و در برابر استرس آسیب پذیرتر از دیگران هستند. گاهی در روزهای پیش از آغاز سردرد میگرنی، فرد به یکی از حالات زیر مبتلا می شود: کم اشتهایی، پراشتهایی، تمایل به خوردن خوراکی های خاص، زود عصبانی شدن، خوشحالی بی مورد. اختلال در خواب، خمیازه کشیدن پی در پی و آروغ زدن. بر اساس وجود یا فقدان «اورا» (پیش درآمد) سردردهای میگرنی به دو نوع مهم تقسیم می شوند:
میگرن با «او را» (پیش درآمد)
این گونه سردرد که میگرن کلاسیک نیز نامیده می شود بیشتر جنبه ارثی دارد. ابتدا «اورا» و سپس سردرد بروز می کند. «اورا» نشانه های عصبی برگشت پذیری هستند که به دلیل اسپاسم عروق مغزی پدید می آیند و به گونه های مختلفی توسط فرد بیان می شوند. مثلاً به صورت تار شدن دید، پیدایش لکه های سیاه یا پدیدار شدن خطوط نورانی زیکزاکی در جلوی چشم ها بروز می کند. «اورا» در اندام ها به صورت گزگز یا کرختی و سنگینی یک نیمه بدن بروز می کند. گاهی نیز می تواند به صورت سرگیجه و اختلال تکلم، خود را نشان دهد. در پی «اورا» که مدت آن۵ تا۳۰ دقیقه است سردرد خفیف تا شدیدی بروز می کند که به طور معمول در یک نیمه سر متمرکز است و در بیشتر موارد با احساس ضربان درون سر همراه است و گاهی شدت آن به اندازه ای می رسد که بیمار باید همه کارهای خود را کنار گذاشته و به مکان تاریک و ساکتی پناه ببرد. در این بیماری معمولاً پس از خوابیدن، سردرد برطرف می شود. در برخی گونه های مقاوم بیماری ممکن است بیمار چندین روز از سردرد رنج ببرد و اقدامات دارویی به او کمکی نکند.
میگرن بدون «اورا»
این نوع میگرن شایع ترین نوع میگرن است که جنبه ارثی آن کمتر است و بیشتر در بیماران بالای۴۰ سال رخ می دهد. نشانه های بالینی این نوع میگرن، با میگرن کلاسیک تفاوت چندانی ندارد و اقدامات درمانی آن نیز مانند میگرن با پیش درآمد است. بعد از متوقف شدن سردرد میگرنی، فرد احساس خستگی و درد عضلانی می کند و به استراحت احتیاج دارد.
پیشگیری و درمان میگرن
پیشگیری از میگرن با داروها و توصیه های غیر دارویی امکان پذیر است. عوامل زیر سبب پیدایش سردرد میگرنی می شوند و فرد میگرنی باید از آنها بپرهیزد:مصرف قرص های ضدبارداری، عطر و ادکلن های تند، اختلال خواب (بی خوابی، پرخوابی و یا از خواب پریدن)، استرس، غذای چرب، مشروبات الکلی، پنیر مانده، سُس، شکلات، گوجه فرنگی، پیاز و پیازچه، ضربه های شدید و ناگهانی به سر، رفتن به مکان های شلوغ، استحمام طولانی، هوای گرم، رفتن به محیط های بسیار روشن (روزهای برفی)، مصرف برخی داروها.تجویز داروها به منظور پیشگیری از بیماری میگرن، تا حد زیادی به سلیقه و تجربه پزشک و فرکانس حملات میگرن بستگی دارد. به عنوان مثال اگر فردی در سال فقط دوبار دچار سردرد میگرنی شود لازم نیست که به مدت طولانی از داروهای پیشگیری کننده استفاده کند. تعداد داروهای پیشگیری کننده از میگرن بسیار زیاد است ولی به طور کلی برای بیمارانی که هر دو تا سه ماه یک بار دچار میگرن می شوند، می توان درمان دارویی را آغاز کرد. هر گونه مسکنی ممکن است در آغاز سردرد تجویز شود ولی در هر بیمار یک نوع مسکن موثر واقع می شود. برای رفع حالت تهوع نیز درمان خوراکی یا عضلانی ضد استفراغ توصیه می شود. گاهی گذاشتن پارچه خنک یا کیسه آب سرد روی سر نیز مفید واقع می شود. روش های غیر دارویی که در بین حملات به کار می روند شامل Relaxation ، طب سوزنی Electrotherapy و ماساژ می باشد.
نویسنده: دکتر مرضیه حاجی محمدی
از نوروفیدبک وبیوفیدبک نیز برای برطرف کردن میگرن استفاده می شود که به عنوان روشی غیر دارویی در دنیا شناخته می شود.